De grootste uitdaging bij circulair bouwen is misschien wel dat je partijen moet vinden die de materialen willen toepassen bij nieuw- en verbouw. Bouwmaterialen hergebruiken mag vaker dan veel mensen denken. Het Besluit bouwwerken leefomgeving, het Bbl, verbiedt het meestal niet. Maar je moet wél kunnen laten zien dat het verantwoord is.
Als je gebruikte bouwmaterialen of bouwproducten opnieuw wil toepassen, moet je kunnen aantonen dat het bouwwerk blijft voldoen aan de eisen voor veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid en duurzaamheid. Vooral bij nieuwbouw vraagt dat om extra aandacht. Daar blijft het nieuwbouwniveau namelijk het uitgangspunt.
Dat klinkt best gecompliceerd, want tegelijkertijd is hergebruik hard nodig. In bestaande gebouwen, sloopprojecten en vrijkomende bouwdelen zit veel waarde. Denk aan hout, beton, staal, kozijnen, gevelonderdelen of zelfs complete elementen die opnieuw gebruikt kunnen worden. Door die materialen langer in de keten te houden, zijn minder nieuwe grondstoffen nodig en voorkom je verspilling.
Maar hoe doe je dat in de praktijk? Hoe toon je aan dat het veilig, goed en volgens de regels kan?
Het Bbl verbiedt hergebruik meestal niet
Het Bbl sluit hergebruik van bouwmaterialen niet uit. Gebruikte materialen of bouwproducten mogen dus worden toegepast, zolang maar duidelijk is dat het eindresultaat technisch gelijkwaardig is en daarmee voldoet aan de technische voorschriften die voor dat bouwwerk gelden.
Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen nieuwbouw, verbouw, tijdelijke bouw of het verplaatsen van een bestaand bouwwerk. Die context bepaalt hoeveel ruimte er is en hoe zwaar de onderbouwing moet zijn.
Bij nieuwbouw ligt de lat hoger
Dat wordt vooral lastig als niet precies duidelijk is waar een materiaal vandaan komt, wat de kwaliteit is en welke prestaties je ervan mag verwachten. Bij nieuw materiaal is dat vaak vastgelegd in certificeringen, normen, productbladen of garanties. Bij hergebruikte materialen is die informatie er niet altijd, of niet volledig.
Als je niet één-op-één kunt aantonen dat een materiaal aan de nieuwbouweisen voldoet, kan soms worden gekeken naar maatwerk of gelijkwaardigheid. Dat vraagt wel om een goed verhaal. Waarom is die afwijking nodig? Wat levert het op voor circulariteit? En hoe zorg je ervoor dat het bouwwerk nog steeds veilig, gezond, bruikbaar en duurzaam is? Nieuwbouw biedt dus zeker mogelijkheden voor hergebruik, maar je moet het meestal beter onderbouwen dan bij verbouw of verplaatsing. Hier zie je ook de waarde van een tool als het dashboard, omdat je daarmee voldoet in een stukje administratieve onderbouwing.
Meer ruimte bij verbouw, tijdelijke bouw en verplaatsing
Bij verbouw en bestaande bouw is vaak meer mogelijk. Daar wordt niet altijd automatisch naar het volledige nieuwbouwniveau gekeken. Ook speelt het bestaande niveau van het gebouw een rol. Daardoor past hergebruik in sommige situaties makkelijker binnen de regels.
Ook tijdelijke bouw en het verplaatsen van bestaande gebouwen of grote bouwdelen bieden kansen. Wordt een bestaand bouwwerk in dezelfde samenstelling verplaatst? Dan kunnen de regels voor bestaande bouw van toepassing zijn. Dat maakt het hergebruik van complete gebouwen of bouwdelen interessant.
Maar let op: ook hier moet je kunnen uitleggen en aantonen dat het verantwoord is.
Laat zien wat een materiaal al heeft bewezen
Bij hergebruik is goede informatie belangrijk. Hoe beter bekend is wat een materiaal of bouwdeel eerder heeft gedaan, hoe sterker het verhaal wordt. Heeft een constructie, fundering, geveldeel of ander bouwproduct jarenlang goed en veilig gefunctioneerd? Dan kan dat helpen bij de onderbouwing. Het materiaal heeft dan in de praktijk al iets bewezen. Dat kan gaan over constructieve veiligheid, maar ook over zaken als brandveiligheid of gezondheid.
Wel blijft het belangrijk om naar de nieuwe toepassing te kijken. Een materiaal dat op de ene plek goed werkte, is niet automatisch geschikt voor iedere nieuwe situatie.
Ook afspraken en documentatie tellen mee. De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen verandert de technische eisen uit het Bbl niet, maar zorgt wel voor meer aandacht voor dossiervorming, communicatie en verantwoordelijkheid. Voor circulaire materialen betekent dit: leg goed vast wat je weet, wat is aangetoond en wie waarvoor verantwoordelijk is.
Begin op tijd
De belangrijkste praktische les is simpel: begin op tijd. Hergebruik van bouwmaterialen lukt beter als je vroeg weet welke materialen beschikbaar zijn, waar je ze opnieuw wilt toepassen en welke prestaties je moet aantonen.
Vroegtijdig het gesprek aangaan met de gemeente, omgevingsdienst, kwaliteitsborger en adviseurs is hier het devies. Bespreek welke eisen gelden, welke documenten nodig zijn en of maatwerk of gelijkwaardigheid nodig is. Zeker bij nieuwbouw kan dat veel vertraging en discussie voorkomen.
Van mogelijkheid naar normale praktijk
Hergebruik van bouwmaterialen vraagt dus wat voorbereiding. De meeste ruimte zit vaak bij verplaatsing, tijdelijke bouw en verbouw. Bij nieuwbouw kan hergebruik ook, maar daar blijft het nieuwbouwniveau het uitgangspunt. Binnen Circulaire Bouwkracht werken partners in Noord-Holland Noord samen aan praktische handreikingen, Fieldlabs, kennisdeling en voorbeelden die hergebruik makkelijker toepasbaar maken. Niet om om de regels heen te werken, maar juist om binnen de regels slimmer met materialen om te gaan.
Ten slotte wordt circulair bouwen pas de standaard als we niet alleen weten wat er kan, maar ook hoe we het goed organiseren.
