In Westfriesland wordt volop groente geteeld. Maar dat dat op een paar kilometer van een woonzorglocatie gebeurt, betekent nog niet automatisch dat die bloemkool ook op het bord van de bewoners belandt. Omring onderzoekt daarom in een pilot hoe verse groenten uit Noord-Holland Noord een vaste plek kunnen krijgen in de maaltijden. Op twee Omringlocaties kunnen de grootkeukens inmiddels drie dagen per week groenten van regionale telers bestellen. De eerste ervaringen zijn positief.
“Eigenlijk is het heel raar”, vertelt Willemijn Sanders, Projectmanager Duurzaamheid bij Omring. “Hier in de regio worden ontzettend veel verschillende gewassen geteeld. Terwijl wij voorheen maar één regionaal product afnamen: tuinbonen, ongeveer twee maanden per jaar. Letterlijk om de hoek van onze woonzorglocaties groeit bloemkool, maar die kwam niet bij onze bewoners op het bord.” Dat moest anders kunnen. Het uitgangspunt werd simpel: wat dichtbij wordt geteeld, willen we waar mogelijk ook dichtbij gebruiken. Van boer tot bord.
Van één regionale groente naar veel meer
Omring wilde de korte voedselketen in de regio versterken. Via CircoTrack ging de organisatie aan de slag met het vraagstuk en werden verschillende partijen bij elkaar gebracht. De mogelijkheden bleken groot. In Noord-Holland Noord worden volgens Willemijn zo’n 40 verschillende gewassen geteeld. Zelf groeide ze op met verse groenten van dichtbij. “Mijn vader had altijd een moestuin. Voor mij was het heel normaal dat je verse groenten zo uit de buurt haalde. Later besef je pas wat een luxe dat eigenlijk is.” Maar tussen een teler en een bord in een grote zorgorganisatie zitten behoorlijk wat stappen. En juist daar zat de uitdaging.
Lokale groenten inpassen in bestaande logistiek
Omring werkt voor de levering van voeding samen met Huuskes. Die leverancier heeft zijn distributiecentrum in het oosten van het land. Regionale groenten rechtstreeks toevoegen aan die bestaande stroom vraagt daarom om een andere manier van kijken naar inkoop en logistiek. Omring koos er bewust voor om Huuskes vanaf het begin bij de pilot te betrekken. Vanuit Omring werkten onder andere MVO en Contractmanagement nauw samen aan het onderzoek. Via het netwerk kwam ook Dick Schaap in beeld, die veel lokale telers kent en beschikt over een eigen groentesnijderij.
Daaruit ontstond een praktische oplossing. Twee Omringlocaties met een grootkeuken doen mee aan de pilot. Zij kunnen drie dagen per week via een speciaal ingerichte bestelomgeving lokale groenten bestellen. De bestelling komt vervolgens bij Dick Schaap terecht. Hij koopt de producten in bij telers uit de regio en verwerkt ze waar nodig in zijn snijderij. Daarna wordt slim gebruikgemaakt van een route die er toch al is: . Geen compleet nieuw logistiek systeem dus, maar de korte keten zoveel mogelijk inpassen in bestaande processen.
Meer afzet voor duurzame telers
Voor Omring gaat de pilot verder dan alleen voedselkilometers beperken. De organisatie wil ook bijdragen aan een sterkere markt voor telers die duurzamer willen produceren. “Duurzame telers moeten soms tegen de stroom in zwemmen”, zegt Willemijn. Grootschalige productie is vaak makkelijker af te zetten. Door als grote afnemer structureel vraag te creëren naar regionale producten kan een andere beweging ontstaan.
Daarbij ligt de nadruk niet uitsluitend op een biologisch certificaat. Omring kijkt breder: hoe kun je door een constante vraag en voldoende volume bijdragen aan een verdienmodel waarin duurzamer telen aantrekkelijker wordt? Dat vraagt uiteindelijk om schaal. De pilot begint daarom bewust klein, maar de mogelijke impact is groter.
Koks worden uitgedaagd door de seizoenen
Ook in de keuken gaat iets veranderen. Wie meer uit de regio haalt, krijgt immers te maken met de seizoenen. Niet iedere groente is het hele jaar beschikbaar. Dat betekent dat koks hun menucyclus deels moeten aanpassen aan wat er op dat moment van het land komt. Willemijn noemt het een soort poeleffect: dit is wat er nu beschikbaar is, wat kunnen we ermee maken? “Dit is waar we naar toe werken. Het vraagt creativiteit van de koks. Natuurlijk kunnen ze daarnaast nog steeds groenten via de gewone weg bestellen, maar het is leuk om te zien wat zo’n regionaal aanbod teweeg gaat brengen.”
De eerste reacties zijn enthousiast. De koks waarderen de verse producten en merken volgens Willemijn verschil in smaak. Daardoor hoeft er bijvoorbeeld minder zout te worden toegevoegd. Ook bewoners reageren positief. En dat laatste is minstens zo belangrijk. Eten in de ouderenzorg moet niet alleen gezond zijn, maar vooral lekker, herkenbaar smaken en er aantrekkelijk uitzien. Verse groenten uit de eigen omgeving kunnen daaraan bijdragen. Misschien helpt een bloemkool uit Andijk zo uiteindelijk ook om bewoners nét wat meer te laten eten.
Klein beginnen en samen blijven werken
De pilot loopt in de huidige vorm nog enkele weken. Daarna kijkt Omring of de aanpak gefaseerd kan worden opgeschaald. Dat vraagt om een goede voorbereiding, want samenwerken in een keten betekent ook dat partijen hun vertrouwde werkwijze soms moeten aanpassen. En dat gaat niet altijd vanzelf.
“Je hebt te maken met partners die op een heel andere manier gewend zijn te werken. Soms moet je even door dat ongemak heen. Maar juist die samenwerking is cruciaal. Je kunt allemaal iets nieuws naast elkaar optuigen, maar door aan te sluiten op bestaande structuren kom je veel verder.”
Een tweede belangrijke les: maak een experiment niet meteen te groot. De eerste gesprekken gingen nog over uien. Inmiddels wordt naar veel meer groenten gekeken. Toch blijft het belangrijk om overzicht te houden. Want experimenteren betekent ook dat dingen soms tegenvallen. Juist dan helpt het als een pilot klein genoeg is om bij te sturen en verder te gaan.
Of, zoals Willemijn het zelf samenvat: “Gewoon mee aan de slag gaan.” Daarvoor is een fieldlab natuurlijk ook bedoeld: beginnen, testen, leren wat werkt en van daaruit verder bouwen aan een regionale keten waarin teler, leverancier, zorgorganisatie, kok én bewoner profiteren.
